Bitcoin, Ethereum ve diğer büyük kripto paralar cuma günü değer kaybetti. Pekin merkezli Moonshot AI'ın kod yazmada Anthropic'in en iyi modelini geride bırakan bir yapay zeka modelini ücretsiz olarak yayınlaması, satışların arkasındaki temel gerekçe olarak gösteriliyor.
Moonshot perşembe günü Kimi K3'ü duyurdu, cuma sabahına gelindiğinde Asya borsalarında yapay zeka ve yarı iletken hisseleri geriledi. Piyasa katılımcıları bu durumu "Kimi anı" olarak adlandırdı; bu tabir, on sekiz ay önce Nvidia'nın piyasa değerinden tek bir seansta yaklaşık 600 milyar dolar sildiren DeepSeek şokuna gönderme yapıyor.
Model ne yapıyor?
Moonshot'ın ürettiği model 2,8 trilyon parametreye ve bir milyon token bağlam penceresine sahip. Bu, önceki sürümün yaklaşık dört katı büyüklüğünde. K3, mixture-of-experts (uzman karışımı) mimarisiyle çalışıyor; yani her görev için kendi içindeki 896 uzmandan yalnızca 16'sını devreye sokuyor. Bu sayede, boyutuna rağmen çalıştırma maliyeti düşük kalıyor. Şirketin teknik blogunda paylaşılan bilgiye göre, mimari değişiklikler önceki modele kıyasla yaklaşık 2,5 kat ölçeklenebilirlik verimliliği sağlıyor.
Arena'nın Frontend Code sıralamasında K3, 1.679 puanla birinci sırada yer aldı. Anthropic'in Claude Fable 5 modeli 1.631, OpenAI'ın GPT-5.6 modeli ise 1.618 puanla onu takip etti. K3, yedi kategoriden altısında zirvede. Moonshot'ın bir önceki modeli aynı sıralamada 18'inci sıradaydı, yani tek bir sürümle 17 basamak birden yükseldi. Genel bilgi işleme testlerinde ise K3, Claude ve OpenAI'ın en üst düzey yapılandırmalarının gerisinde kalıyor; dolayısıyla bu üstünlük her alanda değil, belirli bir alanda geçerli.
Fiyatlandırmadan çok, lisans koşulları piyasayı asıl tedirgin eden unsur. K3 açık ağırlıklı bir model ve tam sürümün 27 Temmuz'da herkese açık hale gelmesi planlanıyor. İsteyen herkes modeli indirip kendi donanımında çalıştırabilecek, hiçbir ücret ödemeden. Anthropic geçen ay Fable 5'i, OpenAI ise bir hafta önce GPT-5.6'yı yayınladı; ikisi de kapalı kaynak ve ücretli. Yapay zeka altyapısına yatırılan yüzlerce milyar doları haklı çıkaran varsayım, en gelişmiş modellerin kıt, pahalı ve Amerikan kökenli kalacağı yönündeydi. Ücretsiz bir Çin modelinin kodlama sıralamasında zirveye oturması, bu varsayıma doğrudan karşı çıkıyor.
Moonshot'ın yerel rakipleri bu gelişmeden en fazla etkilenen taraf oldu. Z.ai hisseleri yüzde 27, MiniMax hisseleri ise yüzde 16 civarında geriledi.
Piyasalarda domino etkisi
Bitcoin cuma günü yaklaşık 63.000 dolara geriledi; son 24 saatte yüzde 1,7, haftalık bazda ise yüzde 2,2 değer kaybetti. Piyasa verilerine göre ETH, haftalık yüzde 2,4 artışını koruyarak 1.836 dolar seviyesinde tutunurken, Hyperliquid günlük yüzde 8, haftalık yüzde 12 ile en sert kaybı yaşayan varlık oldu.
Nasdaq 100 vadeli işlemleri yüzde 1,8, S&P 500 vadeli işlemleri ise yüzde 0,9 geriledi. Bir yarı iletken borsa yatırım fonu seans öncesinde yüzde 3 değer kaybetti. Tayvan borsaları teknik düzeltme bölgesine girdi, Asya'nın ana endeksi iki aylık dip seviyesini gördü. Avrupa borsaları, teknoloji sektörüne daha düşük maruziyetleri sayesinde nispeten daha dayanıklı kaldı.
Bu satışların arkasındaki asıl soru, ayın başından beri gündemde: Yapay zeka şirketlerinin yatırdığı yüzlerce milyar doların getiri sağlayıp sağlamayacağı. TSMC'nin bu haftaki sonuçları da bu soruyu netleştirmedi.
Kripto piyasası, çeyrek boyunca izlediği aynı akıntıya kapılmış durumda. Bu haftaki düşük enflasyon verisi Bitcoin'i 65.000 dolara doğru yükseltmişti, ancak bu makro kaynaklı bir hareketti; çip sektöründeki satış dalgası ise ters yönde çekiyor. Fed, 28-29 Temmuz'da toplanacak.
Madencilerin kırılgan bahsi
Kripto tarafında asıl somut risk, zincir üstü verilerden çok, madencilik şirketlerinin iş modelinde yatıyor. Bitcoin madencileri son iki yıldır kendilerini yapay zeka veri merkezi kiracılarına dönüştürdü; model geliştiricilerle uzun vadeli kira sözleşmeleri imzalayarak eğitim ve çıkarım (inference) için işlem gücü talebinin sürekli artacağı varsayımına yaslandılar.
Bu strateji, kıtlık varsayımına dayanıyor. Eğer en gelişmiş yapay zeka kapasitesi, daha az kaynakla çalışan açık kaynaklı bir modelden ücretsiz elde edilebiliyorsa, kiracıların sözleşme imzalamak için nedeni azalır. Bu da, birçok halka açık Bitcoin şirketini taşıyan madenci-yapay zeka dönüşüm stratejisinin zeminini sarsar.
DeepSeek'in yayınlanması on sekiz ay önce aynı dersi vermişti; piyasanın tepkisi o zaman sert ama kısa sürmüştü. Nvidia toparlandı, Bitcoin toparlandı, sermaye harcamaları yükselmeye devam etti. Bu seferki farkı, kriptonun konumlanma biçiminde aramak gerekiyor. Ocak 2025'te bitcoin, teknoloji hisseleriyle birlikte düştü, çünkü risk iştahının azaldığı bir seansta riskli bir varlıktı. Temmuz 2026'da ise doğrudan yapay zeka sermaye döngüsünün kaldıraçlı bir yansıması gibi hareket ediyor; bir hafta Kore çip listelemesiyle yükseliyor, ertesi hafta Çin'den gelen bir model duyurusuyla düşüyor. Modelin ağırlıkları on gün sonra kamuya açılacak. O zaman piyasa, sıralamanın gerçekten tutup tutmadığını görecek.
