İran, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı için dikkat çekici bir model üzerinde çalışıyor olabilir. Devlete yakın Fars News’in aktardığına göre İran Ekonomi Bakanlığı, boğazdan geçen gemileri doğrudan geçiş ücretiyle değil, deniz sigortası ve finansal sorumluluk sertifikaları üzerinden yönetmeyi planlıyor. Bu modelin ödemelerinde Bitcoin kullanılması ise kripto piyasasının konuyu yakından izlemesine neden oldu.
Bitcoin, Hürmüz Boğazı’nda sigorta modelinin merkezine yerleşebilir
Haberlere göre “Hormuz Safe” adlı platform, Basra Körfezi, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki su yollarından geçen deniz kargoları için sigorta hizmeti sunmayı amaçlıyor. Sistem kapsamında kargo sahiplerinin dijital olarak doğrulanabilen poliçeler satın alabileceği, ödeme onaylandıktan sonra bu poliçelerin aktif hale geleceği belirtiliyor. Ayrıca yük sahibine imzalı dijital makbuz verilmesi de planın parçaları arasında yer alıyor.
Ancak projenin ne kadar ilerlediği henüz net değil. Haberde adı geçen internet sitesinin yalnızca bir açılış sayfası gösterdiği, poliçe şartları, sigortacı bilgileri, muafiyetler ve hasar süreçleri gibi temel detayların açıkça paylaşılmadığı aktarılıyor. Bu nedenle Hormuz Safe’in gerçekten faaliyete geçip geçmediği ya da herhangi bir kargo sahibinin platformu kullanıp kullanmadığı doğrulanabilmiş değil.
Fars News’e göre bu model İran’a 10 milyar doların üzerinde gelir sağlayabilir. Ancak bu tahminin hangi hesaplamaya dayandığı açıklanmadı. Buna rağmen teklifin mantığı oldukça net görünüyor. İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki stratejik konumunu doğrudan “geçiş ücreti” adı altında değil, sigorta ve sertifika yapısı üzerinden gelire dönüştürmeye çalışıyor olabilir.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği en hassas enerji koridorlarından biri olarak görülüyor. Bu nedenle bölgede uygulanabilecek herhangi bir yeni ödeme veya sertifika sistemi yalnızca deniz taşımacılığı şirketlerini değil, enerji piyasalarını, sigortacıları ve uluslararası ticaret ağlarını da ilgilendiriyor.
Bitcoin seçeneği ise planın en tartışmalı kısmını oluşturuyor. İran uzun süredir yaptırımlar nedeniyle dolar bazlı finansal sistemlere olan bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Bitcoin ile ödeme kabul eden bir deniz sigortası platformu, bu açıdan İran’ın yaptırım baskısını aşmaya dönük daha geniş stratejisiyle uyumlu görünüyor.
Buna karşın böyle bir sistem ciddi uyum riskleri taşıyor. İran bağlantılı devlet kurumlarına veya devlete yakın yapılara yapılan ödemeler, banka sistemi üzerinden geçmese bile yaptırım riskini ortadan kaldırmıyor. Ödeme Bitcoin, stablecoin ya da farklı bir dijital varlıkla yapılsa da gemi sahipleri, ticaret şirketleri ve sigorta kuruluşları için hukuki inceleme gerektiren bir alan oluşuyor.
Bazı haberlerde İran’ın daha önce Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden petrol varili başına Bitcoin ile ödeme talep edebileceği de öne sürülmüştü. Ayrıca geçmişte bölgede faaliyet gösteren bazı nakliye şirketlerinin, güvenli geçiş bahanesiyle kripto para isteyen dolandırıcılar tarafından hedef alındığı biliniyor. Bu nedenle Hormuz Safe adıyla dolaşıma giren sitenin sahte olma ihtimali de tamamen dışlanmıyor.
İran’ın USDT gibi merkezi stablecoinler yerine Bitcoin’e yönelmesi de dikkat çekici. Çünkü stablecoin ihraççıları, yaptırımlarla ilişkili cüzdanları dondurabiliyor. Bitcoin’de ise fonları durdurabilecek merkezi bir ihraççı bulunmuyor. Bu özellik, yaptırım altındaki ülkeler açısından Bitcoin’i daha kullanışlı bir ödeme aracı haline getirebiliyor.
