Blockchain’in ilk büyük vaadi, herkesin aynı deftere bakabildiği şeffaf bir finansal sistem kurmaktı. Bu yapı, merkezi yapılara duyulan ihtiyacı azaltırken kullanıcıların işlemleri doğrudan doğrulamasını sağladı. Ancak zamanla bu transparanlığın başka bir sorunu da beraberinde getirdiği görüldü. Zincir üzerinde yapılan her transfer, her bakiye hareketi ve birçok sözleşme etkileşimi herkes tarafından izlenebilir hale geldi.
Bu durum özellikle finansal işlemler, kurumsal kullanım, kimlik verileri ve yönetişim süreçleri için ciddi bir sınır oluşturdu. Bir kullanıcının ne kadar varlık tuttuğunun, hangi protokolleri kullandığının veya bir DAO oylamasında nasıl tercih yaptığının açıkça görülmesi her zaman istenen bir durum değil. Şeffaflık blockchain’in güven sağlayan tarafı olsa da her bilginin herkese açık olması, teknolojinin daha geniş kullanım alanlarına ulaşmasını zorlaştırıyor.
Zama (ZAMA), tam da bu noktada devreye giren bir gizlilik protokolü olarak öne çıkıyor. Proje, blockchain ağlarında verilerin şifreli kalırken işlenebilmesini sağlayan Tam Homomorfik Şifreleme, yani FHE teknolojisini kullanıyor. Bu teknoloji sayesinde akıllı sözleşmeler, hassas verileri açıkça görmeden işlem yapabiliyor. Örneğin bir sözleşme, kullanıcının yeterli bakiyeye sahip olup olmadığını kontrol edebilir; ancak bakiyenin gerçek değerini tüm ağa göstermek zorunda kalmaz.
Zama’nın amacı, blockchain’in doğrulanabilir yapısını ortadan kaldırmadan gizlilik sorununu çözmek. Projenin geliştirdiği Confidential Blockchain Protocol, halka açık zincirlerde gizli varlıkların çıkarılması, yönetilmesi ve işlem görmesi için tasarlandı. Böylece kullanıcı bakiyeleri, işlem tutarları, oy tercihleri veya kimlik bilgileri zincir üzerinde tamamen görünür hale gelmeden uygulamalar içinde kullanılabilir.
Zama’yı klasik gizlilik projelerinden ayıran nokta, yeni ve kapalı bir blockchain kurmak yerine mevcut ağların üzerine gizlilik katmanı eklemeye çalışmasıdır. Protokol, kendisini yeni bir Layer 1 ya da Layer 2 olarak değil, mevcut zincirlerin üzerinde çalışan zincirler arası bir gizlilik katmanı olarak konumlandırır. Bu yaklaşım, kullanıcıların ve geliştiricilerin Ethereum gibi mevcut ekosistemlerden kopmadan gizli uygulamalarla etkileşim kurmasını sağlar.
Zama’nın Tanımı ve Ortaya Çıkışı
Zama, açık kaynaklı kriptografi çözümleri geliştiren bir şirket ve protokol ekosistemi olarak ortaya çıktı. Projenin ana hedefi, Tam Homomorfik Şifreleme teknolojisini geliştiriciler için pratik hale getirmek ve bu teknolojiyi blockchain uygulamalarında kullanılabilir bir altyapıya dönüştürmek.
FHE, şifrelenmiş veriler üzerinde doğrudan hesaplama yapılmasına izin veren bir kriptografi yöntemidir. Geleneksel sistemlerde veri üzerinde işlem yapılması için önce verinin çözülmesi gerekir. Bu durum, özellikle finansal bilgiler, kişisel kimlik verileri ve kurumsal işlemler gibi hassas alanlarda güvenlik açığı yaratabilir. FHE’de ise veri şifreli kalır, hesaplama bu şifreli veri üzerinde yapılır ve sonuç yine şifreli biçimde üretilir.
Zama bu yapıyı blockchain dünyasına taşıyarak gizli akıllı sözleşmelerin önünü açmayı hedefler. Halka açık blockchain ağlarında doğrulanabilirlik temel bir avantajdır; herkes işlemleri kontrol edebilir ve sistemin kurallara uygun çalıştığını görebilir. Ancak bu doğrulanabilirlik genellikle işlem verilerinin herkese açık olmasıyla mümkün olur. Zama’nın çözmeye çalıştığı temel ikilem de buradadır: Blockchain’in doğrulanabilir yapısını korurken hassas verileri gizli tutmak.
Proje, bu amaçla FHE’nin yanında MPC ve ZK teknolojilerinden de yararlanır. Zama belgelerinde FHE’nin gizli hesaplama ve kamuya açık doğrulanabilirlik için kullanıldığı, MPC’nin anahtar yönetimini merkeziyetsizleştirdiği, ZK kanıtlarının ise şifreli girdilerin doğru biçimde oluşturulduğunu göstermek için kullanıldığı belirtiliyor.
Üstelik protokol; gizli DeFi işlemleri, RWA tokenizasyonu, kimlik doğrulama, DAO yönetişimi, kapalı teklifli açık artırmalar ve gizli token dağıtımları gibi birçok farklı kullanım alanına hitap eder. Bu nedenle Zama, blockchain’de gizliliği ayrı bir özellik olarak değil, uygulama tasarımının temel parçası olarak ele alır.
Zama’nın Tarihçesi: Önemli Dönüm Noktaları
Zama, 2020 yılında Dr. Rand Hindi ve Dr. Pascal Paillier tarafından kuruldu. CoinMarketCap’in proje açıklamasına göre Rand Hindi şirketin CEO’su, Pascal Paillier ise CTO’su olarak görev alıyor. Ekipte ayrıca kriptografi ve FHE alanında çalışan akademisyenler ve araştırmacılar bulunuyor.
Proje ilk döneminde doğrudan token ya da blockchain ağı anlatısı yerine, FHE teknolojisini geliştiriciler için kullanılabilir hale getirmeye odaklandı. Tam Homomorfik Şifreleme uzun yıllar boyunca teorik olarak güçlü, ancak pratikte pahalı ve yavaş bir teknoloji olarak görüldü. Zama’nın erken dönem çalışmaları, bu teknolojinin performansını artırmak ve yazılım geliştiricilerin kullanabileceği açık kaynaklı araçlar üretmek üzerine kuruldu.
Zama’nın blockchain tarafındaki en önemli adımlarından biri FHEVM oldu. FHEVM, Ethereum geliştiricilerinin aşina olduğu Solidity ile gizli akıllı sözleşmeler yazabilmesini sağlar. Bu yapı sayesinde geliştiriciler tamamen yeni bir programlama dili öğrenmeden, hangi verilerin gizli kalacağını belirleyebilir ve şifreli veri türleriyle çalışan sözleşmeler geliştirebilir. Zama’nın resmi sitesinde geliştiricilerin geleneksel Solidity araçlarıyla sözleşme yazabileceği ve euint gibi veri türleriyle sözleşmenin hangi bölümlerinin özel olacağını tanımlayabileceği belirtiliyor.
2024 yılı, Zama’nın büyüme sürecinde önemli finansman adımlarından biriyle öne çıktı. CoinList’in Zama açık artırma sayfasına göre şirket, 2024’te 73 milyon dolarlık Series A yatırımı aldı. Aynı kaynakta 2025 yılında 57 milyon dolarlık Series B turunun gerçekleştiği ve değerlemenin 1 milyar doların üzerine çıktığı bilgisi de yer aldı.
2025 döneminde Zama’nın Confidential Blockchain Protocol vizyonu daha net hale geldi. Protokol, Ethereum ve diğer halka açık blockchain ağları üzerinde gizli uygulamalar geliştirmeyi mümkün kılan bir yapı olarak konumlandırıldı. Bu dönemde Zama’nın anlatısı, yalnızca FHE kütüphaneleri geliştiren bir kriptografi şirketinden, blockchain için gizlilik katmanı sunan bir protokol ekosistemine doğru genişledi.
Ocak 2026’da ZAMA token için halka açık açık artırma süreci gündeme geldi. CoinList verilerine göre Zama Auction, 21-24 Ocak tarihleri arasında gerçekleşti. Satış için 880 milyon ZAMA ayrıldı ve bu miktar toplam arzın yüzde 8'ine karşılık geldi. Aynı sayfada toplam ZAMA arzı 11 milyar token olarak açıklandı.
ZAMA tokenın resmi lansmanı 2 Şubat 2026’da gerçekleşti. Zama’nın resmi blog duyurusunda, ZAMA TGE’nin halka açık blockchain’lere gizlilik getirme hedefinde yeni bir adım olduğu belirtildi. Aynı duyuruda tokenın şifreleme ve şifre çözme işlemleri için ödeme aracı olarak kullanılacağı, ayrıca operatörleri ve staker’ları ödüllendirmek için protokol içinde yer alacağı açıklandı.
Mayıs 2026 itibariyle ZAMA coin fiyatı 0.02 dolar civarında.
Zama Neden Önemli?
Blockchain ağlarının en güçlü özelliklerinden biri şeffaflık. Kullanıcılar işlemleri, adres hareketlerini ve sözleşme etkileşimlerini zincir üzerinde doğrulayabilir. Bu yapı, güven gerektirmeyen finansal sistemler için güçlü bir temel oluşturur. Ancak aynı şeffaflık, gizlilik gerektiren kullanım alanlarında ciddi bir sınıra dönüşür.
Bir kullanıcının cüzdan bakiyesi, bir şirketin hazine hareketleri, bir yatırımcının pozisyon büyüklüğü veya bir DAO üyesinin oy tercihi herkes tarafından izlenebildiğinde, blockchain teknolojisi birçok gerçek dünya senaryosunda kullanılamaz hale gelir. Finans, sağlık, kimlik, kurumsal veri yönetimi ve yönetişim gibi alanlarda verinin tamamını herkese açık hale getirmek çoğu zaman kabul edilebilir değildir.
Zama bu sorunu, blockchain’in doğrulanabilirlik avantajını kaybetmeden çözmeyi hedefler. Protokol, işlemlerin kurallara uygun şekilde yürütüldüğünü doğrulanabilir tutarken işlem girdilerini ve sözleşme durumunu şifreli halde saklamaya çalışır. Zama litepaper’ında bu yaklaşım uçtan uca şifreleme, gizli ve açık sözleşmeler arasında birlikte çalışabilirlik ve programlanabilir gizlilik başlıklarıyla açıklanır.
Bu yapı özellikle kurumsal benimseme açısından önemlidir. Geleneksel finans kurumları, RWA ihraççıları, ödeme şirketleri veya kimlik sağlayıcıları halka açık zincirlerin güvenli ve birlikte çalışabilir yapısından yararlanmak isteyebilir. Ancak müşteri bilgilerini, işlem tutarlarını veya uyumluluk verilerini tamamen görünür hale getirmek istemezler. Zama, bu iki ihtiyacı aynı anda karşılamaya çalışan altyapılardan biridir.
Zama’nın önemini artıran bir diğer unsur da geliştirici deneyimidir. Proje, gizliliği yalnızca özel bir transfer özelliği olarak sunmaz. Geliştiricilere, akıllı sözleşme seviyesinde hangi verinin kimin tarafından çözülebileceğini belirleme imkânı verir. Bu programlanabilir gizlilik modeli, hem kullanıcı mahremiyeti hem de düzenleyici uyum gerektiren uygulamalar için daha esnek bir yapı sunuyor.
Zama Nasıl Çalışır?
Zama’nın çalışma mantığının merkezinde FHE teknolojisi bulunur. FHE, verinin şifresi çözülmeden üzerinde hesaplama yapılmasını sağlar. Kullanıcı, verisini yerel olarak şifreler; blockchain veya ilgili protokol bileşenleri bu şifreli veri üzerinde işlem yapar; ortaya çıkan sonuç yine şifreli biçimde üretilir. Böylece işlem sürecinde hassas veri açığa çıkmaz.
Blockchain tarafında bu yapı, gizli akıllı sözleşmelerin çalışmasını mümkün hale getirir. Örneğin bir DeFi uygulamasında kullanıcının ne kadar varlıkla işlem yaptığı açıkça görünmeden gerekli hesaplama yapılabilir. Bir DAO oylamasında oylar şifreli tutulabilir, ancak nihai sonuç doğru şekilde hesaplanabilir. Bir token transferinde gönderilen miktar gizli kalabilir, ancak sözleşme kuralları yine uygulanabilir.
Zama’nın ana teknik bileşenlerinden biri FHEVM’dir. FHEVM, Zama Protocol’ün temel teknolojisi olarak çalışır ve geliştiricilere Solidity ile gizli sözleşmeler yazma imkânı verir. Zama’nın GitHub dokümantasyonuna göre FHEVM, birden fazla teknik parçanın birlikte çalışmasıyla oluşan bir yapıdır. Bu yapıda Solidity ile gizli sözleşme yazmayı sağlayan kütüphane, sözleşmelerle etkileşimi yöneten temel bileşenler, ağır şifreli hesaplamaları üstlenen coprocessor’lar, Gateway katmanı, anahtar yönetim sistemi ve veri aktarımını destekleyen relayer/oracle mekanizması yer alır.
FHEVM Solidity kütüphanesi, geliştiricilerin şifreli veri türleri ve işlemler kullanarak sözleşme yazmasını sağlar. Bu sayede akıllı sözleşme içinde bazı değişkenler açık, bazıları şifreli tutulabilir. Geliştirici, uygulamanın hangi bölümünde gizlilik gerektiğini sözleşme mantığına göre belirler.
Coprocessor’lar, ağır FHE hesaplamalarını ana zincir dışında yürüten bileşenlerdir. FHE işlemleri hesaplama açısından yoğun olduğu için bu işlemlerin doğrudan ana zincir üzerinde çalışması pahalı ve verimsiz olabilir. Zama, FHE hesaplamalarını coprocessor ağına taşıyarak maliyeti ve yükü azaltmayı hedefler. Resmi siteye göre coprocessor yapısı, FHE hesaplamasını base chain üzerinden alır ve böylece gaz ücretlerinin düşük tutulmasına, yatay ölçeklenmeye ve kamusal doğrulanabilirliğe katkı sağlar.
Gateway, protokolün koordinasyon katmanı gibi çalışır. Şifreli girdilerin doğrulanması, erişim kontrol listeleri, şifreli varlıkların zincirler arasında taşınması ve KMS ile coprocessor’lar arasındaki koordinasyon bu yapı üzerinden yürütülür. Zama dokümantasyonu Gateway’i, protokolün merkezi orkestrasyon katmanı olarak tanımlar.
Key Management Service, yani KMS, şifre çözme süreçlerinin güvenli biçimde yönetilmesi için kullanılır. Zama’da şifre çözme anahtarlarının tek bir tarafın kontrolünde olması istenmez. Bu nedenle KMS, threshold MPC yapısıyla çalışır. Bir verinin çözülebilmesi için önce ilgili akıllı sözleşme tarafından buna izin verilmesi gerekir. Bu yapı, gizliliğin tamamen kontrolsüz bir alana dönüşmesini engellerken erişim kurallarını zincir üzerindeki sözleşme mantığına bağlar.
Zama’da gizlilik yalnızca veriyi saklamak anlamına gelmez. Protokol, kimin hangi veriyi görebileceğinin uygulama tarafından programlanabilmesini de sağlar. Örneğin bir kullanıcı kendi bakiyesini görebilir, ancak başka kullanıcılar bu bakiyeyi göremez. Bir regülasyon gereği belirli bir yetkili kurum veya uygulama bileşeni sınırlı veriye erişebilir. Bu model, gizlilik ve uyumluluk arasında daha dengeli bir yapı kurar.
ZAMA Token Ne İşe Yarar?
ZAMA, Zama Protocol’ün yerel tokenıdır. Token, protokol ücretleri, staking, operatör ödülleri ve ağ güvenliği için kullanılır. Zama’nın resmi token lansmanı duyurusuna göre ZAMA; şifreleme ve şifre çözme işlemlerinde ödeme aracı olarak kullanılır, ayrıca ağı çalıştıran operatörleri ve staker’ları ödüllendirme mekanizmasının merkezinde yer alır.
ZAMA’nın ilk kullanım alanı protokol ücretleridir. Zama Protocol üzerinde gizli uygulama dağıtmak ücretsiz ve izinsizdir; ancak bazı işlemler için protokol ücreti alınır. CoinMarketCap’te yer alan proje açıklamasına göre bu ücretler; şifreli girdilere ait ZKPoK doğrulamalarını, şifreli veri çözme işlemlerini ve şifreli değerlerin zincirler arasında taşınmasını kapsar.
Ücret modelinde dikkat çeken noktalardan biri, ödemelerin ZAMA ile yapılmasına rağmen fiyatlandırmanın ABD doları bazında belirlenmesidir. Protokol, ZAMA/USD fiyatını Gateway üzerinde güncelleyen bir oracle kullanır. Böylece kullanıcılar, geliştiriciler ve relayer’lar maliyetlerini token fiyatındaki oynaklığa göre değil, daha öngörülebilir bir dolar değeri üzerinden hesaplayabilir.
ZAMA’nın ikinci önemli kullanım alanı staking’dir. Operatörlerin protokolde görev alabilmesi ve ödül kazanabilmesi için ZAMA stake etmesi gerekir. Token sahipleri de kendi düğümlerini çalıştırmadan ZAMA varlıklarını seçtikleri operatörlere devredebilir. Bu yapı, protokol güvenliğine katkı sunuyorken token sahiplerine staking ödüllerinden pay alma imkânı verir.
ZAMA, burn and mint modeliyle tasarlanmıştır. Protokol ücretlerinin tamamı yakılır, operatör ve staker ödülleri ise yıllık emisyon takvimine göre basılan yeni tokenlarla karşılanır. Zama’nın resmi duyurusunda tüm ücretlerin yakıldığı, ödüllerin ise yıllık emisyon planına göre mint edildiği açıkça belirtiliyor.
Bu modelde ağ kullanımı arttıkça daha fazla ücret yakılması beklenir. Diğer taraftan staking ödülleri için yeni token basımı yapılır. Bu nedenle ZAMA ekonomisini değerlendirirken hem protokol kullanımından doğan yakım miktarına hem de staking emisyonuna birlikte bakmak gerekir.
ZAMA token ekonomisi
ZAMA tokenın toplam arzı 11 milyar adet olarak açıklandı. CoinList’in Zama Auction sayfasında satış için ayrılan arzın 880 milyon ZAMA olduğu ve bunun toplam arzın yüzde 8’ine karşılık geldiği belirtildi. Aynı sayfada toplam arz 11 milyar ZAMA olarak yer aldı.
ZAMA token lansmanı 2 Şubat 2026’da gerçekleşti. Zama’nın resmi blog duyurusunda, tokenın tüm büyük borsalarda 2 Şubat 2026 Pazartesi günü TSİ 16.00’a denk gelen 13.00 UTC itibarıyla işlem görmeye başladığı açıklandı. Aynı duyuruda Ethereum, BNB Smart Chain ve Solana için resmi kontrat adresleri de paylaşıldı.
Token ekonomisinde halka açık dağıtım önemli bir yer tuttu. CoinList açık artırmasında 880 milyon ZAMA satışa ayrıldı. ZAMA satışı, kapalı teklif usulüne dayanan Hollanda tipi açık artırma modeliyle yapıldı. Bu modelde katılımcılar tekliflerini gizli şekilde verir. Satış sonunda fiyat, gelen talebe göre belirlenir ve kazanan katılımcılar aynı nihai fiyat üzerinden alım yapar.
ZAMA’nın protokol içindeki ekonomik modeli, ücret yakımı ve staking ödülleri etrafında şekillenir. Protokol ücretleri ZAMA ile ödenir ve yakılır. Staking ödülleri ise başlangıçta yüzde 5 yıllık enflasyon oranıyla mint edilir. Proje açıklamasına göre bu enflasyon oranı yönetişim yoluyla değiştirilebilir.
Operatör ödülleri görev türüne göre dağıtılır. Sequencer, coprocessor ve KMS düğümleri gibi farklı rollerin protokol içinde ayrı sorumlulukları vardır. Ödüller önce role göre ayrılır, ardından ilgili operatörler arasında stake miktarının kareköküne göre dağıtılır. Bu model, ödüllerin yalnızca en büyük stake sahiplerinde yoğunlaşmasını sınırlamayı amaçlar.
ZAMA tokenın son kullanıcı tarafındaki deneyimi esnek tasarlandı. Protokol ücretleri son kullanıcı, uygulama arayüzü veya relayer tarafından ödenebilir. Bu sayede geliştiriciler, kullanıcıların doğrudan ZAMA tutmasını zorunlu kılmadan gizli uygulamalar geliştirebilir. Bu detay, özellikle ana akım kullanıcı deneyimi açısından önemlidir; çünkü birçok kullanıcı yeni bir uygulamayı kullanmak için önce ayrı bir token satın almak zorunda kalmak istemez.
Zama’nın kullanım alanları
Zama’nın kullanım alanları gizlilik gerektiren blockchain uygulamaları etrafında şekillenir. Protokol; finans, tokenizasyon, kimlik, yönetişim ve oyun gibi birçok farklı alanda şifreli veri işleme imkânı sunuyor.
En önemli kullanım alanlarından biri gizli ödemelerdir. Stablecoin transferleri blockchain dünyasının en yaygın kullanım alanlarından biri haline geldi. Ancak halka açık zincirlerde transfer tutarları ve adres hareketleri herkes tarafından izlenebilir. Zama ile tasarlanan gizli ödeme sistemlerinde kullanıcı bakiyeleri ve transfer tutarları şifreli tutulabilir. Aynı zamanda ödeme sağlayıcıları, uyumluluk kurallarını token sözleşmesine doğrudan yerleştirebilir.
DeFi tarafında Zama, gizli swap, gizli borç verme, kredi skorlama ve opsiyon fiyatlama gibi alanlarda kullanılabilir. DeFi kullanıcıları genellikle pozisyon büyüklüklerinin, işlem stratejilerinin veya cüzdan geçmişlerinin herkes tarafından izlenmesini istemez. Ayrıca açık işlem verileri, front-running ve kopya işlem gibi sorunları artırabilir. FHE tabanlı gizli işlemler, bu noktada yeni bir tasarım alanı sunuyor.
RWA tokenizasyonu da Zama için önemli alanlardan biridir. Gerçek dünya varlıklarının halka açık blockchain ağlarına taşınması, geleneksel finans kurumları için büyük bir fırsat olarak görülüyor. Ancak yatırımcı kimliği, işlem hacmi ve uygunluk kontrolleri gibi bilgilerin tamamen açık olması kurumlar için ciddi bir engel oluşturabilir. Zama litepaper’ında, RWA ve tokenizasyon uygulamalarının Ethereum veya Solana gibi mevcut halka açık zincirlerde gizlilik ve uyumlulukla yürütülebileceği belirtiliyor.
Zama’nın bir diğer kullanım alanı gizli token dağıtımlarıdır. Airdrop, grant, yatırımcı tahsisi veya ekip hak edişi gibi süreçlerde hangi adrese ne kadar token gittiği genellikle zincir üzerinde görülebilir. Bu durum güvenlik, mahremiyet ve piyasa davranışı açısından sorun yaratabilir. Zama ile token dağıtımları şifreli biçimde yapılabilir; vesting ve staking gibi süreçler de gizli değerler üzerinden yönetilebilir.
Kapalı teklifli açık artırmalar da FHE’nin doğal kullanım alanlarından biridir. Katılımcılar tekliflerini zincire şifreli biçimde gönderebilir. Açık artırma sonunda en yüksek teklif veya kazanan sonuç hesaplanabilir, ancak tekliflerin tamamı süreç boyunca herkes tarafından görülemez. Bu yapı, özellikle token satışları, NFT satışları veya zincir üstü ihale sistemleri için daha adil fiyat keşfi sunabilir. Zama litepaper’ında kapalı teklif usulü modeli, botların mempool takibiyle süreci manipüle etmesini azaltabilecek örneklerden biri olarak yer alır.
Kimlik ve yönetişim de Zama’nın öne çıkan alanları arasında bulunur. Kimlik tarafında kullanıcı, kişisel bilgilerini açıkça paylaşmadan belirli bir koşulu sağladığını gösterebilir. Örneğin yaş, vatandaşlık, uygun yatırımcı statüsü veya KYC sonucu gibi bilgiler şifreli biçimde kullanılabilir. Yönetişim tarafında ise DAO oyları gizli tutulabilir ve yalnızca nihai sonuç açıklanabilir. Bu yapı, oy satın alma, sosyal baskı veya stratejik manipülasyon gibi sorunların azaltılmasına yardımcı olabilir.
Oyun uygulamaları da Zama’nın potansiyel kullanım alanlarından biridir. Zincir üstü oyunlarda bazı bilgilerin gizli kalması gerekir. Kart oyunlarında eldeki kartlar, strateji oyunlarında harita bilgisi veya rekabetçi oyunlarda oyuncu hamleleri açıkça görünürse oyun dengesi bozulur. FHE, bu tür verilerin şifreli tutulmasına ve oyun mantığının zincir üzerinde çalışmasına imkân tanıyabilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Aşağıda, Zama (ZAMA) hakkında sıkça sorulan bazı sorular ve cevaplarına ulaşabilirsiniz:
- Zama (ZAMA) nedir?: Zama, Tam Homomorfik Şifreleme teknolojisini blockchain’e taşıyan bir gizlilik protokolüdür. Akıllı sözleşmelerin şifreli veriler üzerinde işlem yapmasını sağlar. Böylece kullanıcı bakiyeleri, işlem tutarları, oy tercihleri veya kimlik bilgileri herkese açık hale gelmeden blockchain uygulamalarında kullanılabilir.
- Zama bir Layer 1 mi?: Zama klasik anlamda bir Layer 1 ya da Layer 2 değildir. Protokol, mevcut halka açık blockchain ağlarının üzerine çalışan zincirler arası bir gizlilik katmanı olarak tasarlandı. Kullanıcıların gizli uygulamalara erişmek için tamamen yeni bir zincire geçmesi gerekmez.
- FHE ne anlama gelir?: FHE, Fully Homomorphic Encryption ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede Tam Homomorfik Şifreleme olarak kullanılır. Bu teknoloji, verinin şifresi çözülmeden üzerinde hesaplama yapılmasını sağlar. Zama’nın temel teknolojisi de bu yapıya dayanır.
- ZAMA token ne işe yarar?: ZAMA, Zama Protocol’ün yerel tokenıdır. Protokol ücretlerinin ödenmesi, staking yapılması, operatörlerin ödüllendirilmesi ve ağ güvenliğinin desteklenmesi için kullanılır. Zama’nın resmi duyurusuna göre token; şifreleme, şifre çözme, operatör ödülleri ve staking mekanizmasında merkezi rol oynar.
- ZAMA arzı ne kadar?: ZAMA tokenın toplam arzı 11 milyar adettir. CoinList’in Zama Auction sayfasında toplam arz 11 milyar ZAMA olarak açıklandı. Aynı sayfada açık artırmaya ayrılan arzın 880 milyon ZAMA olduğu ve bunun toplam arzın yüzde 8’ine karşılık geldiği belirtildi.
- ZAMA token ne zaman piyasaya çıktı?: ZAMA tokenın resmi lansmanı 2 Şubat 2026’da gerçekleşti. Zama’nın resmi blog duyurusuna göre token, 2 Şubat 2026’da 13.00 UTC itibarıyla büyük borsalarda işlem görmeye başladı.
- Zama hangi alanlarda kullanılabilir?: Zama; gizli stablecoin transferleri, DeFi işlemleri, RWA tokenizasyonu, kimlik doğrulama, DAO yönetişimi, kapalı teklifli açık artırmalar, gizli token dağıtımları ve zincir üstü oyunlar gibi alanlarda kullanılabilir. Proje belgelerinde finans, tokenizasyon, kimlik, yönetişim ve diğer gizli uygulamalar öne çıkarılır.
- FHEVM nedir?: FHEVM, Zama Protocol’ün gizli akıllı sözleşmeler geliştirmek için kullandığı temel teknolojidir. Geliştiricilerin Solidity ile şifreli veri türleri kullanarak sözleşme yazmasını sağlar. Bu sayede Ethereum geliştiricileri, mevcut araçlarını kullanarak gizlilik odaklı uygulamalar geliştirebilir.
- ZAMA staking yapılabilir mi?: Evet. ZAMA sahipleri tokenlarını operatörlere stake ederek protokol güvenliğine katkı sunabilir ve staking ödülleri kazanabilir. Zama’nın resmi token duyurusunda, kullanıcıların seçtikleri operatörlerle staking yapabileceği ve böylece Zama Protocol’ün güvenliğini destekleyebileceği belirtildi.
Zama gibi gizlilik odaklı projeleri daha yakından takip etmek için JrKripto Rehber serisindeki diğer içeriklere de göz atabilirsiniz.
